Info Panel
Je bent hier:   Home  /  Wonen en leven  /  Omgevingskunst  /  Omgevingskunst

Omgevingskunst

Klik op de blokjes onder de foto en bekijk meer.

Dankzij subsidies van het toenmalige ministerie van CRM, verleend op advies van de rijksadviescommissie, hebben kunstenaars een rol gespeeld in Lunetten. Ook op het gebied van kunst zou Lunetten een voorbeeldfunctie hebben. In 1974 werd gestart met het omgevingsproject Lunetten en in 1982 werd het project zichtbaar. De toenmalige wethouder Hartevelt vond bij aanvang van het project  dat “het element kunst verweven diende te zijn met de totale conceptie van het wonen”.

Het was geen gemakkelijk proces. Er kwamen vragen op als:
wat lag al vast voor de wijk en wat was nog beïnvloedbaar.
Zou de beeldende kunstenaar een professioneel ontwerper moeten zijn of moet hij juist dicht bij het publiek van leken gaan staan.
Of is hij intermediair tussen de partijen.
Het was al te laat om kunstenaars te betrekken tijdens de voorbereiding van het bestemmingsplan ( de zogenaamde A kunstenaar). Het was echter nog wel mogelijk dat een zichtbare bijdrage levert aan de uitwerking van de openbare ruimte in de deelplannen ( de zogenaamde B kunstenaar). Ook zouden kunstenaars beelden kunnen maken op een vooraf bepaalde plek ( de zogenaamde C kunstenaar).
Men koos in Lunetten voor de zogenaamde B kunstenaar: een in stedebouw en beeldende kunst ingewijdde, die het architectuurteam zou gaan aanvullen of zelfs zou ondersteunen. De kunstenaars zouden eveneens contacten leggen met de wijkbewoners.

Er zijn heel wat dialogen aan vooraf gegaan over hoe het project zou moeten lopen en hoe beeldende vormgeving in relatie tot architectuur en ruimtelijke ordening zou moeten staan.
Ook waren er discussies gaande welke criteria er zouden moeten zijn. Er werd een advertentie geplaatst. De taakomschrijving voor de kunstenaars was als volgt:
Het mede vormgeven aan de stedelijke ruimte met steen, groen, water, in samenspraak met het architectuurteam en ook het in samenspraak met de bewoners inrichten van de leefomgeving.

Vijf kandidaten werden uitgenodigd voor een gesprek en uiteindelijk viel de keuze op het duo Korvinus en Van Vuren. Zij ontwierpen voor Lunetten een masterplan. Zij zouden de contacten onderhouden met de kunstenaars.
Het plan is onder andere gebaseerd op  drie relaties:
Einde grachtzone –  Goylaan met deelopdracht van omgevingskunst aan de ingang van de wijk en op het plein in het winkelcentrum
Relatie Lunettenforten-Houtensepad-Koppeldijk
Relatie tussen landschappelijke en stedelijke elementen
Er werd ook een begeleidingsteam samengesteld.

DE KUNSTWERKEN
Er waren vijf deelopdrachten. Regelmatig werden de bewoners op de hoogte gehouden door de wijkkrant “Tussen de wegen”. Ook werd eenmaal in de twee weken een kleine expositie georganiseerd bij een van de leden van de werkgroep die was opgericht.

Het gaat om nieuwe kunstwerken en niet om beelden op sokkels. De selectie van kunstenaars werd gedaan door Korvinus en Van Vuren en uit die selectie konden bewoners stemmen.

De vijf deelopdrachten betreffen de volgende terreinen: de ingang van de wijk,
winkelcentrum, scholencomplex, aan de voet van de geluidswal van de Rijksweg A12 in het verlengde van de Koppeldijk,  terrein bij de NS en kantoren.

DE INGANG VAN DE WIJK
De gekozen kunstenaar was Cornelius Rogge ( geboren 1932), die enkele prijzen op zijn naam heeft staan. Hij is installatiekunstenaar en was als docent verbonden aan de St. Joost Academie te Den Bosch en de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam.
Cornelis-Rogge-De-tenttoren
Hij kwam direct met het idee van een tenttoren, dat zou herinneren aan oude nederzettingesvormen. De tenttoren zou van cortenstaal gemaakt worden, 9 meter hoog zijn en bij voorkeur op een talud staande.  Hij was zelf laconiek en zei van “zet het maar ergens neer”.
De tenttoren werd het symbool van de wijk. Er waren veel positieve en veel negatieve reacties zoals “het lijkt wel een omgekeerde frietzak”.

In 1998 werd het kunstwerk vervangen. Reden was dat de tenttoren niet meer veilig genoeg was. In 1997 werd daarom gestart met een nieuwe procedure voor de keuze van een nieuw kunstwerk. Bewoners hadden ook hierbij inspraak.  Rob Birza( geboren 1962) werd gekozen met zijn ontwerp van de Paddestoel.  Zijn ontwerp toont een markant en eigentijds werk met een monumentale uitstraling. Het doet denken aan een incatempel.
De-Paddestoel-van-Rob-Birza-

SCHOLENCOMPLEX
De opdracht luidde “gestalte geven aan de relatie van land en water en het stimuleren van aanleidingen voor spel en verblijf ter plekke”.
Er werden drie kunstenaars voorgesteld en uiteindelijk viel de keuze op Bas Maters  (1949-2006). Bas Maters stond bekend als omgevingskunstenaar en heeft verschillende projecten op zijn naam staan. Ook was hij docent aan de academie in Arnhem, afdeling architectuur en vormgeving. Maters:
Ik heb bewust een groot uitgesproken landschappelijk sculptuur willen maken, waar het dagelijks leven doorheen sijpelt. De stedelijke importantie van die plek wordt door de aangrenzende bebouwing niet waargemaakt. Mijn ingreep moest daarom minstens dezelfde duurzaamheid hebben. Het is niet meer zozeer een gebouw met een kunstwerk ernaast, bijna andersom. Daarmee maak ik ook een euvel expliciet.
kunstwerk-scholen

Het wilde er ook een spirituele dimensie aangeven en wilde het idee van een kunstwerk tot uitdrukking geven. Daarom ontwierp hij op een der hoeken een slanke enkele meters hoge spits. Bijna iedereen vond deze spits afbreuk doen. Toch kwam de spits er als symbool van de omgevingskunst.
kunstwerk bij de scholen

WINKELCENTRUM
Voor dit project werd gekozen voor het duo Flinterman en Van Wijk.  Zij hadden het idee om de elementen van de tenttoren op regelmatige afstanden in de grachtzone terug te laten komen. Budgettair was dat niet mogelijk en daarom werd er van afgezien. Het was een moeilijke plek. Het was niet echt een plein en zij wilden voorkomen dat het idee te veel gevoel gaf van “gezelligheid aan het water”. Uiteindelijk kwamen ze tot een ontwerp van twee vormen, de driehoek en de rechthoek, verknipt en gespiegeld en uiteindelijk ook zichtbaar gemaakt in een aantal projecten. Een driehoekig volume en een verdiepte plaat op het plein; een houten vlonder en een betonnen rechtop staande “snipper”aan het water; een cortenstalen plaat in de rijweg aan de gracht. Er kwamen veel discussies op gang, zoals “is het wel veilig genoeg en het is te gemakkelijk”.
Flinterman

In 2008 werd dit kunstwerk vervangen. Aanleiding was de renovatie van het winkelcentrum. Flinterman stelde voor de kunstenaars Krijn Christiaansen en Jelske de Beer te benaderen. Flinterman kende de kunstenaars via de Design Academie in Eindhoven.
De kunstenaars lieten zich inspireren door de namen in de wijk. Aan de ene kant was Lunetten dorps en aan de andere kant had de wijk iets mondiaals door de namen. Uiteindelijk lieten zij zich inspireren door de namen van de bergen. Het werd een kunstwerk met bergprofielen en verlichting. In de avond zou het kunstwerk rood verlicht zijn vanwege de ondergaande zon en in de nacht blauw vanwege de maan. Het kunstwerk was van roestvrij staal met zwarte coating.
Maar ook vonden de kunstenaars dat de mensen er zelf iets in mogen zien.
Krijn-Christiaansen_EenBergVoorLunetten

AAN DE VOET VAN DE GELUIDSWAL LANGS RIJKSWEG 12 IN HET VERLENGDE VAN DE KOPPELDIJK
Kenmerken van deze plek waren de isolatie en de overheersende aanwezigheid van de Rijkswegtalud.
Ook zou de opdracht rekening moeten houden met het doorlopen/ doodlopen van de Koppeldijk.  Voor deze opdracht werd Kees Wevers uitgekozen. Met de suggestie van een tunnel. Deze gang is uitgevoerd in cortenstaal. Door middel van bepaalde openingen aan de achterzijde zouden licht en geluid vanaf de autoweg in de tunnel doordringen en daar ook worden vastgehouden. De kunstenaar praat over zijn werk als dat het een verlaten heiligdom is. Dit kunstwerk is in 2012 afgesloten met een hekwerk zodat je er niet meer in kunt. Langzaam overwoekert het omliggende groen deze tunnel.
Kees-Wevers-einde-Koppeldijk

OMGEVING NS EN KANTORENCOMPLEX
Een ingewikkeld gebied met diverse verkeersovergangen en contrasten. Er zou een soort rustpunt moeten komen tussen allerlei beweging. De bewoners kozen voor Marian Campagne.
Ik heb geprobeerd een indeling te maken op een vrij klassieke manier en met een ornamentachtig karakter. Van bovenaf kun je de structuur ervan ontdekken. Als je erin bent kun je de richtingen en krommingen, een soort waaiereffect, direct ervaren.
Marianne-Campagne,-stationsgebied

Lisette le Blanc
( bron: Lunetten, kunst in een nieuwe woonwijk  uitgave praktijkburo beeldende vormgeving Ton Verstegen en Paul Panhysen 1982)